D3

Projekt D3 jest najbardziej niezwykły i niekonwencjonalny w ofercie Akustyka. Dla konstruktorów obeznanych z tematem dipoli nie ma tu wielkiej tajemnicy, ale konstrukcja z otwartą odgrodą, chociaż pozornie bardzo prosta, rządzi się swoimi skomplikowanymi prawami. Trudno je tutaj gruntownie przedstawić, polecamy "literaturę tematu" (zwłaszcza opisy konstrukcji Jamo R909 i R907 w miesięczniku Audio), w tym miejscu ograniczymy się do spraw najważniejszych, cech wyróżniających D3 nawet w ramach koncepcji "dipola" i końcowych rezultatów.

Największymi zaletami otwartej odgrody jest uwolnienie głośników niskotonowych od klasycznej obudowy generującej pobarwienia i tworzenie ósemkowej charakterystyki kierunkowej, która wywołuje mniej fal stojących w pomieszczeniu. Problem, jaki trzeba pokonać w takich konstrukcjach, to niższa sprawność energetyczna układu w zakresie niskich tonów. Stąd konieczność uruchomienia dużej powierzchni membran sekcji niskotonowej, aby osiągnąć przyzwoitą efektywność w pobliżu 90 dB. Tym tłumaczy się w D3 zastosowanie aż trzech 26-cm głośników niskotonowych - pod względem pasma i natężenia efekt ich działania w D3 jest podobny do efektu np. z dwóch 22-cm głośników w konstrukcji ILR3. Nie należy więc obawiać się nadmiaru basu. W większości konstrukcji z otwartą odgrodą z powyższych powodów stosuje się jeszcze większe głośniki niskotonowe, jak np. dwa 30-cm w Jamo R907 czy dwa 38-cm w R909 - jest to rozwiązanie tańsze, niż stosowanie większej liczby mniejszych głośników, a ponieważ rozciągnięcie pasma zależy od wielkości odgrody, więc duży głośnik idzie z tym w parze.

D3 zostały skomponowane nieco inaczej. Głośniki 26-cm to największe jednostki, jakie są w ofercie Scan-Speaka. Można było sięgnąć po 30-cm głośniki subnistokotonowe Peerlessa, ale chodziło o projekt bezkompromisowy, w którym od góry do dołu pracują Scan-Speaki, zapewniając najniższe zniekształcenia. Aby za pomocą głośników 26 cm osiągnąć założone parametry - niską częstotliwość graniczną i efektywność co najmniej 88 dB - nie wystarczą dwie takie jednostki; potrzebne są trzy. Ich równoległe połączenie (każda ma impedancję znamionową 8 omów) określa impedancję takiego układu głośników poniżej 3 omów; potem częściowo podnosi ją rezystancja dużych cewek w nisko strojonym filtrze dolnoprzepustowym, więc ostatecznie minimum impedancji w zakresie niskotonowym wynosi ok. 3 omów i nie stanowi problemu dla większości normalnych wzmacniaczy, choć najodpowiedniejsze dla D3 są stabilne wzmacniacze, które wyraźnie zwiększają moc wraz z obniżaniem impedancji obciążenia. Jednocześnie, chociaż wytrzymałość niezabudowanego głośnika 26W spada z nominalnych 170 W do ok. 100 W, to zespół trzech głośników ma razem moc ok. 300 W.

Gdyby jednak baterię trzech 26 cm niskotonowych uruchomić w otwartej odgrodzie "dopasowanej" do ich średnicy, o szerokości ok. 30 cm, wówczas krótka droga od tylnej do przedniej strony membrany wyraźnie ograniczałaby efektywność lub dolną częstotliwość graniczną. Nic nie stało na przeszkodzie, żeby zaprojektować odgrodę szerszą, jednak posługiwanie się relatywnie niewielkimi (jak na dipol) głośnikami zachęciło do jeszcze innego rozwiązania - utworzenia przegrody w postaci ścianki przedniej i bocznych paneli, które jeszcze efektywniej zwiększają odległość od tylnej do przedniej strony membrany, optycznie nie powiększają obudowy widzianej z przodu, za to stabilizują ją pełniąc rolę podpór. Charakterystyka kierunkowa nie jest już jednak ósemkowa, bowiem różnica odległości od przedniej i tylnej strony membrany jest największa dla obserwatora przed kolumną, a najmniejszą za nią - największa energia niskich częstotliwości promieniowana jest więc w kierunku słuchacza, mniej na boki, a najmniej do tyłu, co jest sytuacją najbardziej pożądaną ze względu na oddziaływanie pomieszczenia i wzbudzanie jego rezonansów.
Boczne panele, formując za głośnikami niskotonowymi krótkie tunele, mogą jednak wywoływać własne rezonanse; lokują się one w zakresie kilkuset Herców i są skutecznie tłumione przez filtr dolnoprzepustowy. W dodatku boczne panele zmieniają swoją głębokość, każdy z głośników niskotonowych pracuje w nieco innych warunkach, tym samym wszelkie pasożytnicze rezonanse zostają rozproszone; również fakt, że zespół głośników niskotonowych jest rozciągnięty na dużym dystansie i każdy z nich znajduj się w innej odległości od podłogi, powoduje wzajemne kompensowanie zafalowań na charakterystyce wywoływanych odbiciami. Boczne panele, coraz płytsze ku górze obudowy, w obrębie głośników średniotonowych mają już głębokość optymalną dla tego zakresu częstotliwości. Tutaj pracują dwa 18-cm Revelatory w układzie symetrycznym, z pierścieniowym tweeterem R29 pomiędzy nimi.

Zaprojektowanie odgrody musi przebiegać w ścisłej korelacji z projektowaniem filtrów - w takiej konstrukcji są to naczynia połączone i swoboda ustalania np. częstotliwości podziału jest później bardzo ograniczona, determinowana w dużym stopniu właśnie wymiarami odgrody. Stąd też dostrojenie zwrotnicy musi być bardzo precyzyjne, nie ma tu miejsca na powielanie konwencjonalnych schematów. Osiągnięcie dobrze zrównoważonej, szerokopasmowej charakterystyki, do tego przy dobrej efektywności jest trudne. Zwrotnica D3 była dopieszczana małymi ruchami przez cały rok w warunkach domowych, aż wreszcie D3 może ujrzeć światło dzienne jako nasz referencyjny, najambitniejszy projekt.

Więcej o samych głośnikach:

Scan-Speak 26W8861T00
Scan-Speak 18W16531G00
Scan-Speak R2904/7000